مانند كار مردم اسكندريه ، بلكه از آنها بيشتر و بهتر است . « 1 » در 451 ق / 1059 م امير شهر صفاقس ، منصور بر غواطى ، بر اثر توطئه پسر عمويش ، ملّيل بر غواطى ، كشته شد و ملّيل جاى او را گرفت . « 2 » در سال 465 ق / 1072 - 1073 م چون كشتيهاى شرقى به شهر صفاقس رسيدند ، سلطان تميم بن معزّ با ناوگانى از مهديه به سوى آنها حركت و آنان را دفع كرد . در 474 ق / 1081 - 1082 م نيز تميم شهر صفاقس را كه مردمش شورش كرده بودند ، محاصره كرد و لشكريانش به باغهاى معروف آن ، كه به غابه معروف بود ، ريختند و آنها را خراب كردند . مجددا در 479 ق / 1086 - 1087 م تميم بن معزّ دو شهر قابس و صفاقس را در يك زمان محاصره و سركوب كرد . در 493 ق / 1099 م تميم بن معز شهر صفاقس را كه پسر عمويش ، حمّو بن ملّيل ، در آن بود با جنگ گشود . در 508 ق / 1114 - 1115 م امير افريقيه ، يحيى بن معزّ ، فرزندش ، على ، را به حكومت شهر صفاقس فرستاد . صفاقس سرانجام در 538 ق / 1143 - 1144 م تابع دولت رجار ، امير نرماندى صقلّيه گرديد . رجار خود با سپاهى از صقلّيه به آنجا آمد و شهر صفاقس را گشود . سرانجام اين شهر و ديگر نواحى افريقيه به تصرف دولت موحدين درآمد . « 3 » ادريسى در وصف صفاقس مىنويسد : شهرى قديمى و آباد است ؛ بازارهاى بسيار دارد ؛ ساختمانهايش به هم پيوسته و بر گرد شهر ديوارى از سنگ است و دروازه‌هاى آهنين دارد و بر بالاى باروى آن ، پاسگاههاى زيبا ساخته‌اند . شهر ، كاروانسراها و بازارهاى مكارّه نيز دارد و آب آشاميدنى مردم از آبگير ( يا آب‌انبار ) است . از شهر قابس ، ميوه‌هاى خوب در انواع مختلف به آنجا مىآورند كه قيمت آنها ارزان است . در صفاقس صيادان از دريا يك نوع ماهى صيد مىكنند كه استخوان ندارد و بزرگ است . بيشتر صيد آنان با قايقهايى است كه خود ساخته‌اند . محصول ايشان زيتون و روغن آن است كه مانند ندارد . سرانجام ، پادشاه بزرگ ، رجار ، آنجا را در 543 ق / 1148 - 1149 م فتح كرد و اكنون ( زمان ادريسى ) آباد است . « 4 » ابو الفداء در نيمهء اول قرن هشتم هجرى مىنويسد : صفاقس اكنون شهر

--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 19 - 20 . ( 2 ) . البيان المغرب ؛ ج 1 ، ص 294 . ( 3 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 299 - 300 ، 302 ، 305 و 313 . ( 4 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 280 - 281 و معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 177 .